Biliş dünyamızı anlamayı, tanımayı ve öğrenmeyi içeren tüm zihinsel süreçleri kapsar. biliş denince aklımıza ilk gelen zekadır. ayrıca algılama kavram oluşturma, dil edinme, hatırlama, sembolleştirme, kategorileştirme, düşünce, problem çözme ve yaratma gibi zihinsel aktiviteleri içerir. Bilişsel gelişim konusunda birçok psikolog çalışmış ve kuram oluşturmuştur. Bunlardan en önemlisi jean piagettir. Bilişsel gelişim teorisinin babası sayılır.
Piagete göre bilişsel gelişim:
Piaget'e göre bilişsel gelişim refleks düzeydeki tepkilerden olgun bir insanın tepkilerine ve düşünce düzeyine varana kadar geçen birbirini izleyen dört dönemlik bir süreçtir.
1.) duyu-hareket(sensory motor) dönemi 0-2 yaş
2.) işlem öncesi(preoperaonational stage) dönem 2-6/7 yaş
3.) somut işlemsel(concrete operational) dönem 6/7-11/12
4.) soyut işlemsel(formal operational) dönem 11/12-ve sonrası
duyu hareket dönemi: kendi arasında evrelere ayrılır.
1.) Refleks aşaması: 0-2 ay
2.) 1.döner tepkiler aşaması : 3-4 ay
3.) 2.döner tepkiler aşaması : 5-8 ay
4.) 3.döner tepkiler aşaması : 9-12 ay
5.) 4.döner tepkiler aşaması : 13-18 ay
6.) 5.döner tepkiler aşaması : 19-24 ay
duyu hareket dönemi bebeklik dönemine denk gelir. Piaget'e göre başlangıçta bebeğin hareketleri reflekstir. Bebeğin doğuştan getirdiği iki refleks vardır: Emme ve yakalama
Bebek refleksleri geliştirip, şemalar oluşturur. Bebekler sadece yemek yiyip uyurlar. Olup bitenden habersizdirler. Piaget'e göre bebek karmaşık ve değişik davranış biçimlerine sahiptir. Yakın çevresiyle ilgili her değişikliği öğrenir. Kendi istek ve ihtiyaçlarına uygun olarak davranışlarını değiştirir. Yani uyumsama yapar. Bu dönemde refleksler, basit hareketler, algılar, duyusal uyarıcıların, koordinasyonu ile oluşan bir zeka biçimi görülür. Piaget buna duyu-hareket zekası der. Bundan kastettiği bu dönemdeki bebeğin soruya cevap verememesi, konuşsada ne dediğinin anlaşılmamasıdır. Bebeğin yapması gereken hareketlere göre zekası hakkında konuşuruz. Burdaki gelişim zekanın ilkel gelişimidir.
Refleks aşaması:
Bu aşamanın başında yoğun bir refleks yaşantı söz konusudur. Bunlar kendiliğinden oluşan tepkilerdir. Bunlar bebeklere çevreleriyle etkileşime girme olanağı verir. Daha sonraki istemli hereketler içinde temel oluştururlar. Piaget, kızlarının doğduktan hemen sonra birşeyleri emmeye başladığını görür. Bebeklerin birşey emmese bile dudaklarını emiyormuş gibi kıpırdattığını görür. Piaget bebeklerin emme alıştırması yaptıklarını düşünür ve bu olaya işlevsel özümleme der. kısa bir süre sonra bebek dudağına değen her şeyi emmeye başlar. Bu olaya genelleştirici özümleme denir. Ancak bebekler kısa bir süre içinde neyi emip neyi emmeyeceklerini öğrenir doğumdan itiberen yaklaşık bir içinde refleks dışı bazı hareket şemaları oluşmaya başlar ve bebeğin objeleri izleyebilmek için yeni yetenekler kazandığı ve gözleriyle çevresini keşfetmeye başladığını belirler.Piagetin kendi kızı jacqueline'in başının üstündeki objeyi 24 günlükken görüp, izlediğini görür. Piaget buna kazanılan ilk uyumsamalar der. Dönemin sonlarına doğru bebekler kendi arzularıyla hareketlerini tekrar ederler buna döner tepki denir. Başa Dön

Kaynak :
Marmara universitesi ogretim gorevlisi OYA RAMAZAN'ın ders notları.